هدف من در این نوشتار بیان مشاهداتی است که در امریکا و کانادا از سبک زندگی مردم این دو کشور در طی حدود  هفت سال اقامت در آن ها داشته ام.  دلیل این کار اینست که در مدت زندگی در ایران، اطلاعات پراکنده و حتی غلطی از طرز زندگی در غرب از طریق ماهواره، تلویزیون، فیلم های خارجی و .... دریافت کرده ام، و لازم می دانم انچه را که دیده ام برای کسانیکه فرصت سفر پیدا نکرده اند به اشتراک بگذارم. ضمنا تاکید می کنم که این متن صرفا از دید شخصی من است و در برخی موارد ممکن است عمومیت پذیر نبوده و همچنین خالی از اشکال هم نباشد. علاوه بر این قسمت عمده متن به بیان مشاهدات از نکات مثبت این جوامع، که به نظر بنده باعث رشد و پیشرفت ان ها شده، اختصاص دارد در حالیکه نقاط منفی بسیاری نیز در این کشورها وجود دارد که اخبار ان کمابیش به گوش می رسد. لذا به هیچ وجه نباید از این متن برداشتی رویایی از زندگی در خارج داشت و آن را عاری از عیب و ایراد دانست.

 

زندگی غربی، در دوره های مختلف تاریخی، برای ما ایرانیان چه روشنفکران و دگر اندیشان و چه محافظه کاران و سنتی گراها، چه بی دینان و چه مذهبیان و از همه قشر مهم و تاثیر گذار بوده. برای عده ای مقصد امال و ارزوها و برای عده ای محفل کفار و مفسدان. عده ای هر انچه در غرب دیده یا شنیده اند را ایده ال پنداشته و عده ای هر که را به این ممالک سفر کرده اند خود فروش و لاابالی خوانده اند. و متاسفانه نه فیلم های خارجی تصویر درستی از زندگی در غرب نشان می دهند، نه ماهواره ها، نه تلویزیون دولتی خودمان و نه حتی بعضی هموطنانی که به این کشورها سفر کرده اند، چراکه خواسته یا ناخواسته سعی در بزرگ یا کوچک کردن آن ها داشته اند. به عقیده نویسنده بررسی موشکافانه تر عوامل پیشرفت، و انحطاط، در غرب می تواند به برنامه ریزی بهتر برای توسعه ایران، که به دلایل مختلف سیاسی و فرهنگی و ... از مدرنیته عقب مانده است، کمک کند. این نوشتار به سه بخش علمی، اجتماعی و فرهنگی تقسیم شده و بخش حاضر به بیان برخی مسایل علمی و دانشگاهی می پردازد.

امور دانشگاهی

طی فعالیت تحقیقاتی در امریکا و کانادا، نقش محوری دانشگاه هم برای صنعت، هم برای مراکز تحقیقاتی، و هم برای حل مشکلات متنوع کشور بسیار مشهود بود. در واقع دلیل اهمیت دانشگاه به عنوان گرداننده چرخ جامعه با تربیت نیروی متخصص و انجام تحقیقات و پژوهش بسیار پررنگ است. غالبا هنگامی که مساله و مشکلی در اجتماع بروز می کند، مانند منفجر شدن سکوی نفتی شرکت British Petroleum در نزدیکی سواحل امریکا در حدود سال ۲۰۱۰ میلادی،  این اساتید دانشگاهی و پژوهشگران هستند که در تلویزیون و رادیو اظهار نظر فنی می کنند، و میکروفون فورا به دست یک مدیر یا رییس سازمان برای ارایه راهکار و بررسی موضوع نمی افتد. شعاری که دانشگاه پورتلند در برنامه استراتژیک خود انتخاب کرده این است: Let Knowledge Serve the City و در عمل رشد علم و انجام تحقیق نه صرف شعار و مقایسه با کشورهای دیگر، بلکه از ملزومات مهم زندگی مدرن شناخته می شود.

در جامعه نسبتا مذهبی ایرانی چرایی کسب علم و انجام تحقیق هنوز شفاف و مشخص نیست. به طور سنتی علم به عنوان ارزشی معنوی قلمداد می شود و عالم همواره مورد احترام بوده و هست. اما غالبا عموم مردم بین علوم مذهبی و علوم طبیعی تمایز فاحشی قایل می گردند، و شاید علوم طبیعی در سطحی پایین و نازل و صرفا جهت شناخت دنیایی (پست)، در مقابل علوم الهی، در نظر گرفته می شوند. در واقع در حالیکه داشتن مدرک دکترا ارزش بالایی تلقی می شود و هر مدیر و رییسی سعی درکسب ان برای حفظ جایگاه اجتماعی خود دارد، اما در عمل دانشگاه نقشی به مراتب بسیار پایین تر از حوزه در سطح جامعه بازی می کند. دانشگاه در دید عموم شاید محلی است برای کسب مدرک، به هر شکل ممکن، و ورود به بازار کار و برای مسوولین ابزاری شعاری برای نشان دادن تعداد مقالات چاپ شده، تعداد دانشجویان، تعداد اختراعات و ...بدون توجه به تاثیر ان در جامعه. این در حالیست که ارتباط واقعی و نزدیک حوزه و دانشگاه می تواند تحول بزرگی در این نگاه و در  نظم و ترتیب جامعه ایجاد کند. حوزه می تواند به چرایی علم و تحقیق بپردازد و بر مبنای بنیادهای دینی و قرانی دلایل متقن بر لزوم کسب علم، بدون ایجاد دوگانگی بین علوم فقهی و دینی و علوم طبیعی ارایه دهد. دانشگاه نیز نقش محوری خود را در چرخاندن چرخه علم و اداره جامعه مدرن بازی کند و حاصل تحقیقات خود را با حوزه به اشتراک گذارد تا بتواند استدلال های قوی و بروزتری در مورد امور فقهی، اخلاقی، و در مجموع دینی، یک جامعه مدرن ارایه دهد. صحبت های آیت الله جوادی املی در این زمینه بسیار کلیدی است و واقعا نیاز به بسط و توسعه دارند، مبنی بر اینکه تمامی علوم چه احکام اسلامی و چه شناخت طبیعت و موجودات مانند گردش بادها و تاریخ ملل و ....  همگی در قران ذکر شده و جزوعلوم دینی و الهی به حساب می ایند. اهمیت این مبحث در این است که باید به این درک رسید که چرا در  کشوری مثل امریکا میلیاردها دلار صرف یافتن و ثبت موج گرانشی می شود، یا صرف پژوهشی چندین ساله برای ساخت ماهواره ثبت رطوبت خاک، در حالیکه در جامعه ما غالبا توجهی جدی به اهمیت داده (جمع اوری، پردازش و نگهداری ، و به اشتراک گذاری) در تولید علم و مدیریت جامعه نمی شود و تصمیمات عموما بر اساس پیش فرض ها و با سعی و خطا صورت می گیرد.

سیستم دانشگاهی مخصوصا در امریکا طوری شکل داده شده که استاد فعالانه مشغول تحقیق، در کنار تدریس، و هدایت دانشجویان فوق لیسانس، دکترا و پسا دکترای خود باشد. در امریکا، حقوق یک استاد تنها برای مدت نه ماه در سال پرداخت می شود، و وظیفه خود اوست که حقوق سه ماه تابستان را از محل پروپوزال های تحقیقاتی فراهم کند. همچنین بدون داشتن پروپوزال پذیرفته شده، استاد قادر به استخدام دانشجو و پرداخت کمک هزینه به او نیست. در همین مورد ذکر دو نکته لازم است:

  • سیستم دانشگاهی در امریکا و کانادا پولیست و دانشجو موظف به پرداخت شهریه برای هر واحد درسی، بیمه و ... است. معمولا دانشجوهای فوق لیسانس و اکثر دانشجوهای دکترا توسط استاد ساپورت مالی می شوند که شامل پرداخت هزینه تحصیلی و همچنین هزینه زندگی می باشد.
  • پروپوزال تحقیقاتی: مراکز متعددی هستند که فاند یا بودجه تحقیقاتی در زمینه های مختلفی در اختیار پژوهشگران قرار می دهند مانند National Science Foundation، NOAA، NSERC، ... تمامی اطلاعات مربوطه به شکل کاملا شفاف در وبسایت ان مراکز قرار داده می شود و تمامی پژوهشگران و استادان می توانند تا قبل از تاریخ مشخص برای ان فاند پروپوزال بفرستند. روند بررسی، که توسط پژوهشگران رشته مربوطه در دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی دیگر انجام می شود، و اعلام پروپوزال های برنده، به شکل شفاف توضیح داده شده و در نهایت پروپوزال های انتخاب شده اعلام و چکیده ان ها در وبسایت مربوطه قرار داده می شود. در این پروپوزال ها معمولا پژوهشگران سعی می کنند مسایل علمی و کاربردی مختلف را هدف قرار دهند و نشان دهند که کار انها به رشد علمی و بهتر کردن امور جامعه منجر می شود. همچنین گزینه هایی مانند میزان فاند مورد نیاز، تعداد دانشجویان فوق لیسانس، دکترا و همچنین محققین پسادکترا و ... ذکر می شوند. استادان دانشگاه ها هم جزوی از این ماراتون هستند و با نوشتن پروپوزال های مختلف سعی در ایجاد و رشد گروهی تحقیقاتی دارند.

نکته دوم اینکه استادان دانشگاه معمولا کسانی هستند که مسیر دکترا و پسا دکترا را طی کرده اند، و حتی چندین سال در دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی مختلف مشغول تحقیق، نوشتن مقاله و پروپوزال بوده تا توانسته اند از بین صد، دویست یا شاید تعداد بیشتری رقبای جدی استخدام شوند. این پروسه معمولا شامل موارد زیر است (که البته در ایران نیز روند تقریبا مشابهی طی می شود):

  • اگهی استخدامی توسط دانشگاه مربوطه در وبسایت های کاریابی مختلف پست می شود به شکلی که تمامی متقاضیان از سراسر دنیا می توانند ان را مشاهده کنند.
  • ارسال رزومه، سوابق تحقیقاتی و تدریس از طریق ایمیل یا وبسایت دانشگاه
  • تماس مستقیم دانشگاه با افراد متخصصی که با متقاضی اشنایی دارند و درخواست توصیه نامه
  • مصاحبه حضوری به مدت نصف روز تا دو روز

و نکته بعدی اینکه استاد تا مدت چندین سال (حدود هفت سال) استخدام دایم نیست. پس از این زمان باید سوابق تحقیقاتی و تدریسی خود را ارایه کند تا توسط استادان با تجربه در دانشگاه های دیگر مرور شود.  او باید نشان دهد که در این مدت کارهایی قوی در زمینه تحقیقات و تدریس انجام داده و تنها در این صورت است که اصطلاحا Tenure  می شود و به استخدام دایم درامده و از استادیاری به دانشیاری ارتقا می یابد. مجموعه این عوامل باعث می شوند که عموما اساتید در کار تحقیقات بسیار جدی بوده و این جدیت در انتخاب دانشجوی قوی و هدایت او بسیار موثر است.

(این سیستم را با سیستم دانشگاه خودمان مقایسه کنید. در این سیستم استاد حقوق ماهیانه اش را مانند کارمندی دولتی دریافت می کند جدای از اینکه چه تحقیقاتی و با چه کیفیتی انجام داده است، دانشجو هم یا رایگان مشغول به تحصیل است یا پول تحصیل خود را از جیب می دهد. تعداد دانشجویی که استاد باید هدایت کند از طرف دانشگاه تعیین می شود و استاد هیچ وظیفه ای در قبال فراهم کردن هزینه زندگی و تحصیلی دانشجو ندارد و بنابراین انگیزه اش برای نوشتن پروپوزال های تحقیقاتی کم است. فاندهای تحقیقاتی غیر شفاف بوده و در صورت پذیرش هم معمولا با تاخیر پرداخت می شوند. در نتیجه اساتید معمولا در شرکت های مختلف خصوصی مشغول بکار شده یا خارج از دانشگاه مشاوره می دهند. موارد بسیار متعددی مشاهده می شود که استاد تنها موضوع تز را مشخص کرده (موضوعی که عموما صرف تولید مقاله و نه حل مشکلات کشور و پیشرفت صنعت مطرح شده) و پس از یکسال یا بیشتر دانشجو تز نوشته شده را تحویل استاد می دهد و دفاع می کند. بنابراین  در بهترین حالت دانشجو روی موضوعی تحقیق کرده و زحمت کشیده که کسی متقاضی ان نیست و صرفا تمرینی علمی انجام شده بدون داشتن تاثیری در جامعه. و متاسفانه این بازار خوبی است برای دلالان و کلاه برداران علمی، و حجم عظیم اگهی های تولید مقاله و پایانامه در خیابان انقلاب و کنار دانشگاه تهران شاهدی بر این مدعاست.)

موضوع بسیار مهم بعدی توجه به داده است که شامل جمع اوری، پردازش و راستی ازمایی، ذخیره سازی و ازهمه مهمتر در اختیار عموم قرار دادن ان می باشد. یکی از بهترین قوانین امریکا و کانادا این است که اصولا هر داده ای که توسط سازمانی دولتی جمع اوری شده متعلق به عموم می باشد و باید رایگان در اختیار همگان قرار گیرد. بنابراین در این جوامع از یک طرف توجه بسیار بسیار زیادی به جمع اوری داده می شود، (یکی از دوستان دانشجوی رشته حمل و نقل می گفت اینها حتی هنگام هر تصادف رانندگی داده های بسیار متنوعی ثبت می کنند و لذا پایگاه داده کاملی برای تحقیقات در این زمینه دارند)، و این را می توان از صرف میلیارها دلار بودجه برای ساخت ماهواره و دستگاه های سنجش، در کنار اندازه گیری های معمول و کم هزینه تر زمینی، ‌پی برد. از طرف دیگر افراد متخصص و مراکز تحقیقاتی مختلفی وظیفه بررسی این داده ها و در اختیار گذاردن انها را بر عهده دارند. به همین دلیل دانشجو یا محقق به سهولت با مراجعه به وبسایت های ان مراکز به انواع داده های اماری مرتب شده دسترسی داشته و انالیزهایش را انجام می دهد. برایم بسیار جالب بود وقتی دیدم یکی از معتبر ترین مراکز امریکایی به اسم Natural Resources Conservation Service (NRCS) مدل های پیش بینی جریان فصلی خود را در نرم افزار Excel درست کرده و هنوز هم از ان استفاده می کند. در حالیکه در ایران عموما تمایل به استفاده از مدل های پیچیده علی رغم داده های کم و بی کیفیت می باشد. منظور اینکه با داده های قوی و فراگیر می توان توسط مدلی نسبتا ساده به یافته های فراوانی رسید. متاسفانه در دوران کارشناسی ارشد در ایران به یاد دارم که گفته می شد دانشجو باید بیشتر دوران تحقیق خود را به دنبال داده (عمدتا ناقص و نامطمین) بگردد و در پایان یک مدل تجاری را اجرا کرده و تز خود را بدین شکل به پایان رساند. مثال دیگر اینکه اخیرا انگلستان دچار سیلاب شدیدی شده بود، و من به فاصله نسبتا کوتاهی، حدودا تنها چند هفته بعد، مقاله ای پذیرفته شده راجع به علل اقلیمی ان سیل را در ژورنال معتبری دیدم. اما در همین زمان من، به عنوان محقق هیدرولوژیست، به وبسایت سازمان هواشناسی رفته و به دو ایمیلی که برای تماس با سازمان قرار داده شده بود پیغام زده و درخواست داده نمودم. یکی از ایمیل ها که ظاهرا اشتباه بود و برگشت خورد! و از دیگری نیز پاسخی دریافت نکردم. با جستجو در اینترنت به مشخصات یکی از کارکنان سازمان دسترسی پیدا کردم و طی مکاتباتی که با ایشان داشتم، فرمودند که تنها امکان دسترسی به داده های تا دو سال قبل وجود دارد، انهم با اما و اگر و هنوز پس از چندین ماه خبری از داده نیست. اخیرا سفری نیز به ایران داشتم و با مراجعه به سازمان هواشناسی خواهان ملاقات با رییس سازمان بودم که منشی ایشان گفتند ایشان اصلا فرصت ندارند و باید در زمان ملاقات های عمومی با ایشان صحبت کنید! و با مراجعه به بخش های مختلف سازمان از دفتری به دفتر دیگر ارجاع داده شدم و در پایان تنها نامه ای جهت درخواست داده نوشتم که چندین هفته گذشته و هیچ خبری از نتیجه ان درخواست نیست... در این جوامع در کنار توجه ویژه به داده های بسیار کامل و متنوع، تقریبا تمامی مسایل و فاکتورهای موثر در زندگی مدرن مدلسازی می شوند، اما نه با تکیه بر مدل های تجاری. با سرمایه گذاری های عظیم، محققان بسیار فعال و کاربلد و همچنین مدیریت های قوی، پژوهش های گسترده ای روی تمامی زمینه ها صورت می گیرد تا برای انچه مبهم است پاسخ های شفاف و متقن یافت شود.

در امریکا و کانادا رابطه استاد با دانشجو عموما بسیار نزدیک می باشد هم در بعد حرفه ای و کاری و هم در بعد شخصی. دانشجویان و استادان معمولا همدیگر را به نام کوچک صدا می کنند و کمتر خبری از القابی مانند اقا یا خانم دکتر، استاد و ....هست. به عنوان مثال من استادی را که الان شاگردانش در بسیاری از دانشگاه های معتبر امریکا تدریس می کنند با اسم کوچک خطاب می کنم و به او هم بر نمی خورد. البته در ایمیل های رسمی تر معمولا از القاب همراه با فامیلی استفاده می شود. در زمینه کاری از انجایی که استاد خود موضوع را تا حدی پرورانده که توانسته در یک رقابت فشرده برای ان فاند (بودجه) دریافت کند، خود او معمولا تسلط بالایی بر موضوع دارد و راهنمای بسیار خوبی برای دانشجو است. به عنوان مثال هنگام شروع پروژه هایم چه در پورتلند، چه در اوهایو و چه در ویکتوریا اساتید راهنمایم مقالات و کتاب های مربوط بسیار و حتی برخی کدها را که محققان قبلی گروه تهیه کرده بودند، در اختیارم گذاشتند و در جلسات متعددی به بحث و تبادل نظر در مورد ان پرداختند. در کنار ان استاد معمولا در اتاق خود مشغول به کار است، از تحقیق و نوشتن پروپوزال و مقاله تا تدریس و جلسات رفع اشکال،  و گهگاه به اتاق یا سالنی که دانشجویانش مشغول کار هستند رفته و تک به تک و یا گروهی با ان ها صحبت می کند. دانشجو هم در صورت نیاز با یک ایمیل ساده وقت ملاقات می گیرد و یا به دفتر او سر می زند و در مورد تحقیقش مشورت می گیرد. در کل دسترسی به استاد راحت است، چرا که دانشجو مشغول انجام کاری است که استاد بابت انجام ان بودجه گرفته و در واقع هر دو طرف به هم نیاز دارند. علاوه بر ارتباط نزدیکتر در محیط کاری معمولا اساتید دانشجوهای خود را به مناسبت های مختلف مانند کریسمس به منزل خود دعوت می کنند، و جالب اینکه این ارتباط شخصی باعث سهل انگاری در انجام کار نمی شود.

ریاست و مدیریت مهمترین و تاثیرگذارترین بخش هر سازمانی می باشد و دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی به طریق اولی نیازمند مدیران بسیار کارامد هستند. از نکات جالبی که توجه من را بسیار به خود جلب کرد عدم انتصاب مدیران از طریق روسای بالادستی بود. هم در امریکا و هم در کانادا اگر سازمانی نیاز به تعیین مدیر جدید داشته باشد این پست همانند سایر مشاغل ابتدا در وبسایت سازمان و سایر وبسایت های کاریابی اگهی می شود. شرایط مدیر ایده ال کاملا ذکر شده و مدارک لازم همانند سوابق کاری و رزومه و غیره درخواست می گردد. لذا برای هر شغل مدیریتی افراد با تجربیات و سوابق بسیار قوی با یکدیگر رقابت می کنند تا بتوانند ان را کسب کنند. در مدت فعالیتم در دانشگاه ایالتی اوهایو ریاست دانشگاه در حال تغییر بود و ایمیل های مختلفی را در این زمینه دریافت می کردم که در بعضی از انها از دانشجویان و سایر اساتید دعوت شده بود تا در سمینارها و جلساتی که کاندیداهای ریاست اجرا می کردند شرکت کنند و نظر بدهند. با نگاه کردن به سوابق کاری کاندیداها متوجه شدم که انها افرادی با سوابق بسیار درخشان علمی و مدیریتی هستند که در دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی مطرح دنیا فعالیتهای کلیدی داشته اند. در طرف مقابل، به عنوان یک نمونه، تمامی اساتید دانشگاه های دولتی در ایران توسط شخص وزیر علوم منصوب می شوند و لذا با روی کار امدن یک گروه سیاسی انتصابهای قبلی منحل شده و روسایی جدید با گرایشهای حزبی و سیاسی نزدیک تر به دولت منصوب می گردند. مثال بعدی انتخاب رییس دپارتمان عمران دانشگاه ویکتوریا بود، و شخصا در سمیناری که توسط یکی از کاندیداها اجرا می شد شرکت کردم. ایشان استاد دانشگاه مکمستر، رییس دپارتمان انجا و دارای سوابق بسیار طولانی و ارزشمندی بودند. ایشان مانند هر متقاضی کار دیگری، مدارک خود را جهت بررسی به کمیته استخدامی دانشگاه فرستاده، مصاحبه شفاهی شده و در حال ارایه قابلیت ها و دیدگاه های خود به اساتید و دانشجویان دانشکده بود. جالب اینکه در نهایت او برای ریاست دپارتمان انتخاب نشد و استاد دیگری از دانشگاه تورنتو با سوابق مدیریتی عالی انتخاب گردید. مثال بعدی هم رییس مرکز تحقیقاتی است که من در ان کار می کنم، با بیش از ۳۰ سال سابقه پژوهش، صدها مقاله معتبر در ژورنال هایی مانند Nature و Science و ریاست مراکز تحقیقاتی مختلف. جهت تمدید قرارداد ایشان ایمیلی به تمام کارکنان مجموعه فرستاده شده بود تا نظرات خود را، با اطمینان کامل از عدم افشای ان، به کمیته استخدامی ارسال نمایند. در ذیل ان، تمامی مشخصات و ملزومات استخدامی که برای این پست اگهی شده بود نیز ارسال گردید. این دقت در انتخاب مدیران ثمره اش سازمان هایی بسیار پویا و قوی، و جذب نیروهایی متخصص از سراسر دنیا شده است. ذکر این نکته مهم است که عموما هیچ استخدامی توسط فرد خاصی صورت نمی گیرد بلکه از مجاری بخش Human Resources سازمان و توسط گروهی به اسم کمیته استخدامی. این سیستم را مقایسه کنید با سیستمی که در ان مدیر و رییس سازمان حق هرگونه استخدام و عزلی داشته و براحتی پستهای کلیدی و مدیریتی بخش های مختلف را به افراد ناشایست، بی تجربه و اقوام و اشنایان می دهد. نتیجه ان هم علاقه مفرط تمامی افراد برای مدیر و رییس شدن، و ریزش افراد شایسته یا بی انگیزگی و سهل انگاری ان ها در محیط کار است و سایر مسایلی که شاهد ان هستیم.

یک محقق برای انجام کار خود به یکسری عوامل پایه نیاز دارد که شامل دستگاه کامپیوتر مناسب، میز و صندلی مناسب، مکان ارام و بدون صحبت و سروصدا، دسترسی به مقالات و کتاب های مورد نیاز و ...و از همه مهمترعدم نیاز به انجام کار ثانویه جهت تحصیل درامد است. قبل از شروع کار در هر مقطع چه دکترا و چه پسا دکترا اتاق کار، میز و صندلی و کامپیوتر بسیار مناسب برایم فراهم شده بود. البته معمولا اساتید ویژگی های کامپیوتری که دانشجو لازم دارد را از او می پرسند. مثلا در اوهایو لپ تاپی به قیمت بیش از ۳۰۰۰ دلار در کنار دو مانیتور و موس و کیبورد بیسیم در اختیار داشتم که می توانستم ان را با خود به منزل ببرم و از انجا کار کنم. همچنین عموما دانشگاه ها دارای سیستم های ابر کامپیوتری یکپارچه هستند و امکان استفاده از ان ها براحتی از طریق کامپیوتر شخصی با داشتن یک رمز ورودی فراهم است. شخصا مدل های کامپیوتریی را در ابعاد بسیار حجیم و زمان بر با استفاده از این سییستم های یکپارچه اجرا کرده ام که در صورت عدم وجود انها انجام چنان پژوهش هایی اصولا امکان پذیر نبود. مثال دیگر اینکه در محل کار فعلی حدود چهار نفر متخصص بسیار خبره در زمینه های مختلف برنامه نویسی، شبکه لینوکس، داده های حجیم، وبسایت و ...فعالیت می کنند، و روزانه به مسایل بسیار متعدد کامپیوتری پاسخ می دهند، شبکه ها را بهینه سازی می کنند، و حافطه های لازم را فراهم می نمایند و این در کنار بخش خدمات کامپیتری دانشگاه است. عموما در هر مرکز تحقیقاتی پیشرفته دارا بودن بخش کامپیوتری بسیار قوی از ملزومات ان است. در زمینه مقاله و کتاب، عموما دانشگاه ها دارای کتابخانه ای بزرگ و چند طبقه (در اوهایو چندین کتابخانه واقعا بزرگ وجود دارد) همراه با وبسایت بسیار جامع می باشند. اگر موردی در کتابخانه یافت نشود می توان انلاین ان را از Interlibrary Loan  تقاضا داد که از کتابخانه های دیگر پست شدن و یا اسکن و ارسال شود.شو، به شکل رایگان. طرز نشستن پشت میز هم معمولا با روش ما در ایران متفاوت است. طبق تجربه شخصی من، در ایران معمولا کارکنان طوری پشت میز و کامپیوتر می نشینند که روبروی هم باشند و شخص دیگر نتواند به راحتی محتوای صفحه مانیتور افراد را ببیند. شرایطی مناسب برای گشتن بی هدف در اینترنت و انجام کارهای شخصی و گپ زدن با همکاران. اما تجربه در اینطرف نشان می دهد که معمولا افراد یا پشت سر هم پشت به در ورودی سالن می نشینند و یا اگر در اتاقی هستند رو به دیوار و پشت بهم در حالیکه صفحه مانیتور در معرض دید همگان هست کار می کنند. علاوه بر این قهوه ساز وکتری برقی، یخچال و ... معمولا در اتاق کار یا نزدیک به ان فراهم است. و همچنین سالن های ورزشی متعدد دانشگاه (برای انجام ورزش های توپی، تنیس، شنا، دستگاه های دو و بدنسازی و غیره)  از محل کار خیلی دور نیستند و شرایط طوری مهیاست که دانشجو بیشتر وقت خود را در دانشگاه به تحقیق و انجام پروژه بپردازد (به عنوان مثال شخصا برخی مواقع تا ۹-۱۰ شب کار می کردم و شنبه ها و یکشنبه ها هم در اتاق کار مشغول بودم، و بودند دانشجویانی که مداوم تر و بیش از این مشغول به کار بودند).

سیستم دانشگاهی در امریکا، و کانادا، از جمله در تحصیلات تکمیلی بر گذراندن واحدهای درسی تاکید دارد و در این دوران حل تمرین های کلاسی زمان بسیار زیادی به خود اختصاص می دهد. غالبا در کنار کمک هزینه در ازای انجام پروژه های تحقیقی، دانشجویان کارشناسی ارشد و دکترا به عنوان Teaching Assistant هم فعالیت کرده و بخشی از درامد انها از این طریق حاصل می شود. لذا در طی گذران واحد درسی تمرینات نسبتا سنگینی از طرف استاد ارایه شده و به طور مرتب توسط این دانشجویان نمره دهی می شود. به جرات مدت زمانی که شخصا برای حل تمرینات دروس مختلف در زمان دکترا در امریکا صرف کردم بیشتر از زمانی بود که برای کل دروس پیش از ان صرف کرده بودم، و دلیل ان ارایه کامل سیلابس درسی توسط استاد، تمرینات جدی از هر بخش و نمره دهی کامل به ان تمرینات بود. به نظر می رسد که سیستم دانشگاهی در ایران بیشتر برگرفته از امریکا باشد از انجایی که بر طی واحدهای درسی تاکید می شود اما بسیاری از اساتید ما فارغ التحصیلان دانشگاه های اروپایی هستند و در عمل ممکن است اختلالاتی در پیاده سازی این سیستم ایجاد شود. نکته بعدی که توجه من را به خود جلب کرد عدم تمایل دانشجویان، در سطح تحصیلات تکمیلی که خود مشغول ان بودم، به تقلب در امتحانات و حتی انجام تمرین ها بود. در یکی از کلاس ها به نام فیزیک اتمسفر، هنگام امتحان پایان ترم استاد سوالات را به شکل تستی و کتاب باز ارایه داد و سه روز برای تحویل ان فرصت تعیین کرد. جالب اینکه در این مدت حداقل کسانیکه با انها در ارتباط بودم کوچک ترین مشورتی برای حل مسایل نکردند. یا مواردی پیش می امد که یکی از دانشجویان گروه، کمک استاد در زمینه درس خاصی بوده و دانشجویی دیگر از همان گروه ان درس را می گذرانید بدون انکه تقلبی صورت دهند. البته تمامی این موارد نسبی است. ذکر این نکته مهم است که در اینجا تاکید بیشتری بر کتب مرجع می شود و غالبا استاد از جدیدترین ورژن هر منبع استفاده می کند، و حل تمرین ها و سوالات امتحانی بدون مطالعه این کتب و تنها با اتکا بر جزوه بسیار مشکل است. همچنین در نمره دهی نیز سخت گیری های بی مورد غالبا کمتر بوده و با انجام درست تکالیف و موفقیت در امتحان می توان بالاترین نمره درسی را کسب نمود.

بر خلاف تصور رایج که کار بیشتر در خارج را با میزان زمان می سنجند، در امریکا و کانادا، بخصوص در مورد کارهای تحقیقی، حضور و غیاب ساعتی ارزش کمی دارد. یکی از شعب اصلی شرکت اینتل در شهر هیلزبوروو بسیار نزدیک به پورتلند است. دوستان بسیاری که انجا کار می کردند می گفتند برای انها انجام پروژه مهم است نه اینکه چند ساعت انجا بودی، کی امدی کی رفتی. از زمان شروع دکترا شخصا شروع و پایان کار روزانه ام دست خودم بوده، برخی مواقع از ۶ صبح کار کردم تا ۲-۳ ظهر و برخی مواقع از ۱۰ تا ۸-۹ شب اما عموما شروع کار از حدود ۹ است تا ۵ و حضور و غیابی در کار نیست. دور کاری نیز رایج است و به عنوان مثال یکی از دوستان ایرانی در منزلش در کانادا  برای یک شرکت امریکایی کار میکند. همکار ما نیز دو سالی است که بخاطر خانمش به شهر دیگری رفته و از انجا برای موسسه کار می کند. لذا عموما انجام کار با کیفیت مهم است و کسی که مثلا شب تا صبح کار کرده، یا از تفریحاتش زده تشویق نمی شود، و در مقابل اگر ان شخص از ساعت ۱۰ صبح تازه مشغول بکار شود اما بازدهی خوبی داشته باشد حتما به خوبی دیده می شد.

یکی از کارهای بسیار رایج بین اساتید و دانشجویان خواندن مقالات جدید و گاهی به اشتراک گذاشتن انها و در واقع به روز بودن در زمینه موضوع تحقیقی می باشد. در حالیکه این موضوع ظاهرا امری واضح است اما طبق تجربه ای که در ایران داشتم و از مقالات ایرانی که گهگاه برای داوری به من ارسال می شود، به نظر می رسد که کمتر به اشنایی با جدیدترین یافته های تحقیقی در زمینه مربوط به خود توجه داریم. این را می توان از تکراری بودن مقالات و صحبت با برخی اساتید و دانشجویان پی برد. عدم مطالعه روزانه و اگاهی از یافته های جدید باعث ایجاد غرور کاذبی نیز می شود که نتیجه ان سخنوری زیاد اما کم مایه است. عدم اشنایی کافی به زبان انگلیسی به عنوان زبان مادری نیاز به خواندن این مقالات را دو چندان می کند. ما ایرانی ها به هر دلیلی، چه فرهنگی چه اجتماعی، تمایل بیشتری به نوشتن به سبک استعاری، و تا حدی مبهم و پوشیده داریم و غالبا پیغام های متعددی را در یک جمله یا پاراگراف خلاصه می کنیم. عدم اموزش مناسب در دوران تحصیل هم مزید بر علت است. اما سبک نوشتار و حتی صحبت انگلیسی معمولا بسیار شفاف بوده و همراه با جملاتی غیر طولانی و پاراگراف هایی که هر کدام پیغام واحدی را به خواننده منتقل می کنند، می باشند. در کنار ان اساتید دانشگاه های امریکا و کانادا عموما از جدیدترین ویرایش های کتاب های مرجع برای تدریس استفاده می کنند (و برخی ناشران کتاب ها را به رایگان در اختیار اساتید قرار می دهند تا احتمالا انها نیزاز این کتاب ها برای تدریس استفاده کنند و به دانشجویان خود توصیه نمایند‌).

از انجایی که محل کار دانشجو و تمام هزینه های پژوهشی و عموما معیشتی او از محل پروژه تحقیقاتی استاد پرداخت می شود، تمام تحقیقات دانشجو و محقق شامل کدهای کامپیوتری، داده ها، نوشته ها و ... متعلق به ان گروه تحقیقاتیست. لذا زمانی که دانشجو پس از اتمام تز و یا دوره کاری خود گروه را ترک می نماید، کارهایی که طی ان مدت به انجام رسانده است را مرتب نموده و فایل انها را همراه با توضیحات کامل در اختیار استاد قرار می دهد. لذا عموما تحقیقات ادامه دار بوده و دانشجوی بعدی لازم نیست راه را از ابتدا شروع کند. بسیاری از مدل های کامل و مشهور کامپیوتری از تز دکترای یک دانشجو شروع شده و طی چندین سال دانشجوهای بعدی ماژول های  مختلف را به ان اضافه نموده اند، و پس از مدتی ان گروه، به عنوان یک مرکز علمی معتبر، به استفاده کنندگان ان برنامه خدمات می دهد. در کنار ان عموما یکی از ملزومات پروژه Documentation یا مکتوب کردن مراحل کار  است. به عنوان مثال در مرکز تحقیقاتی که همینک کار میکنم، برای راه اندازی مدل هیدرولوژیک برای یک منطقه خاص نیاز به انجام یکسری مراحل است که چندین سال پیش در همین مرکز انجام شده است. با مراجعه به فایلهای قبلی ملاحظه کردم که کوچکترین جزییات هر مرحله با حوصله ذکر شده است و لذا توانستم با سرعت بیشتری پروژه را به جلو برده و نیازی به صرف وقت برای حل مسایل ریز و درشت تکراری نداشته باشم. یا هنگامی که قصد خروج از دانشگاه ایالتی اوهایو را داشتم تمام مراحل طی شده را همراه با کدها و توضیحات در کامپیوتر محل کار نگه داشته و در اختیار استاد راهنما قرار دادم، و در نتیجه محقق بعدی با تکیه بر انها پروژه را از نیمه راه به جلو برد. اما متاسفانه ما به مکتوب کردن کارها بهای بسیار کمی می دهیم و بسیاری از یافته ها در طول زمان از میان می روند. دانشجو هم پس از تکمیل کار خود معمولا هر انچه انجام داده را با خود برده و نفر بعدی کار جدیدی را از صفر شروع می کند. به همین دلیل در دانشگاه های ما اساتید بسیاری هستند که دارای مقالات زیاد و حتی معتبری می باشند، اما از گروه های تحقیقاتی قوی که در زمینه خاصی در سطح جهانی حرفی برای گفتن داشته باشند کمتر خبری هست.

یکی از کلیدی ترین دلایل پیشرفت علمی در جوامعی مثل امریکا تمایل بسیار بالا برای به اشتراک گذاری علم است. بجز مراکز تحقیقاتی حساس، عموما می توان به داده ها، کدها و سایر موارد مورد نیاز علمی دسترسی داشت. نرم افزارها و زبان های برنامه نویسی بسیار زیادی به رایگان موجود می باشند و در سایت های مختلف می توان پرسش های مختلف علمی مطرح کرد و از سایر متخصصین پاسخ گرفت. همچنین سایت های متنوعی وجود دارند که در ان ها، محققان، کدها و برنامه های خود را به اشتراک می گذارند. این حس به اشتراک گذاری از کودکی اموزش داده می شود و این جمله Sharing is Caring را تقریبا از دهان اکثر والدین خطاب به فرزندانشان می شنوید. این فرهنگ عدم خساست در کار علمی در واقع محرکه بسیار قدرتمندی هست هم برای دانشجویان جوان و هم برای محققین با تجربه. به شخصه اگر در شروع کارم، در مقاطع مختلف دکترا و پس از ان، مطالب مورد نیاز مختلف در اختیارم قرار داده نشده بود و راهنمایی های بسیار مفید از طرف محققان مختلف  ارایه نشده بود، نیازمند چندین ماه زمان بیشتر برای رسیدن به نقطه ای بودم که بتوانم از تحقیقاتم نتیجه بگیرم. در مقابل به یاد دارم که هنگام شروع اولین کارم در یک مرکز تحقیقاتی در ایران در پاسخ سوالاتم از مهندس همکارم همواره با جوابهایی مبهم، گیج و منحرف کننده مواجه می شدم و این حس خودخواهی و منفعت طلبی تا حدی به من هم در ان زمان منتقل شد. طی این چند سال اما اموخته ام که با رغبت انچه می دانم را در اختیار محققان دیگر مخصوصا انهایی که تجربه کمتری دارند منتقل کنم. البته این حس همکاری خوب در سازمان نیازمند مدیریت حرفه ای و قوانین درست  می باشد تا کارکنان را از حالت رخوت و منفعت طلبی به سمت تولید و به اشتراک گذاری سوق دهد.

در امریکا و کانادا پس از طی دوران دکترا غالبا دانشجویان یا وارد بازار کار صنعتی و فعالیت در شرکت ها می شوند و یا دوران پسادکترا را می گذرانند. معمولا در شرکت های بزرگ بخشی نیز برای تحقیقات وجود دارد که فارق التحصیلان دکترا برای این موقعیت ها تقاضای کار می کنند. استادی دانشگاه، همانند ایران، نیز یک کار ایده ال برای فارغ التحصیلان است، اما بدلیل موقعیت های نسبتا کم رقابت شدیدی برای کسب ان وجود دارد. بجز این راه ها می توان پس از دوران پسادکترا به شکل محقق در دانشگاه فعالیت کرد که بخش مهمی از ان نوشتن پروپوزال های تحقیقاتی و گرفتن بودجه برای انجام ان است. مراکز تحقیقاتی مختلفی نیز وجود دارند مانند NOAA و NASA در امریکا، Environment Canada در کانادا و یا CSIRO در استرالیا که عمدتا افراد محقق را استخدام می کنند. در برخی از این مراکز حقوق محقق از طریق نوشتن پروپوزال های تحقیقاتی حاصل می شود و در بعضی از طرف سازمان حقوق پرداخت می شود. هر محقق با ارایه دستاوردهایش و بررسی انها توسط کمیته ارزیابی می تواند به رتبه بالاتر تحقیقی رسیده و درصدی افزایش در حقوق داشته باشد. با برخوردی که با بسیاری از محققان این سازمان ها داشته ام، مثلا در CCCma در Environment Canada، انها را بسیار جدی و قوی در انجام تحقیقات دیدم و اکثرا مقالات مهمی در مجلات معتبری مانند Nature به چاپ رسانده اند. معمولا نیز به صورت دوره ای، مثلا هر ۵ سال، یکی از محققان ان مجموعه به عنوان مدیر انتخاب می شود و رشد مجموعه به خوبی حفظ می شود (بر خلال ایران که وزیر یا رییسی از بالادست مدیری منصوب می کند که گاها خوب و گاها منفعت طلب است و سازمان گاهی در حال رشد و گاهی در رخوت و عقب گرد است). در کانادا نسبت به امریکا مراکز تحقیقاتی کمتری وجود دارد و از طرفی به دلیل تعداد بیشتر فارغ التحصیلان دکترا در امریکا رقابت  برای ورود به این مراکز در هر دو کشور تا حدی برابری می کند. در مجموع شرایط برای داشتن کار ثابت ساده نیست و تعداد قابل توجهی از محققان هستند که علیرغم گذراندن دوره های مختلف مانند پسادکترا به شکل موقت و با اتکا بر پروپوزال های تحقیفاتی فعالیت می کنند. به عنوان مثال  یکی از دوستان کانادایی مدت دو سال در فیلادلفیای امریکا، شش سال در دانشگاه بریتیش کلمبیا در کانادا و یک سال در اسپانیا به عنوان پسا دکترا مشغول به کار بود تا اینکه توانست قراردادی نسبتا دایم با رصدخانه ویکتوریا داشته باشد. البته افراد دیگری هم با گذراندن یک یا دو سال دوره پسادکترا به عنوان استاد دانشگاه پذیرفته شده اند.

مطلب جالب بعدی برای من این بود که علیرغم هزینه نسبتا بالای ثبت نام و ارایه مقاله در کنفرانس ها، نه از ارایه کیف و کلاسور و فلش خبری است و نه از نهار و پذیرایی مفصل. عموما در کنفرانس ها و سمینارها پذیرایی در حد قهوه و چای بوده و شرکت کنندگان برای صرف نهار، خود، به غذاخوریها و رستوران های اطراف محل کنفرانس می روند. حتی نهاری که در بعضی روزهای خاص توسط برگزار کنندگان کنفرانس ارایه می شود رایگان نمی باشد. در نتیجه تمامی درامدها صرف برگزاری پربارتر و علمی تر کنفرانس و یا فراهم کردن کمک هزینه شرکت در کنفرانس برای تعدادی دانشجویان می گردد. به عنوان نمونه کنفرانس American Geophysical Union (AGU)  هر سال در سانفرانسیسکو و با شرکت بیش از ۲۵،۰۰۰  نفر با نظم بسیار بالایی برگزار می شود و سال به سال بر این تعداد افزوده می شود. واقعا هم برگزاری کنفرانس و صرف هزینه های هنگفت برای اهدای کیف و فلش و ... و پذیرایی های مفصل جز اتلاف سرمایه و هدر دادن بودجه نتیجه ای ندارد. به شخصه افراد مختلفی را دیده ام که کلکسیونی از کیف ها و سایر وسایل که از کنفرانس های مختلف جمع اوری کرده اند دارند. ذکر این نکته هم لازم است که معمولا در پروپوزال تحقیقاتی بودجه ای برای شرکت در کنفرانس ها و سمینارها، هم برای اساتید و هم دانشجویان، در نظر گرفته می شود، و تمام هزینه ها از محل ان پرداخت می گردد. در همین راستا، هر چند استاد می تواند بودجه پروژه را مدیریت کند اما در دخل و خرج ان کاملا ازاد نیست. تمامی هزینه ها توسط بخش مربوطه در دانشگاه کنترل می شود و جزییات هزینه ها شفاف می باشد. مثلا استاد ممکن است برای استخدام دانشجوی دکترا تا زمان خاصی فرصت داشته باشد و نمی تواند ان بخش از بودجه را صرف هزینه های دیگر (مثلا شرکت در کنفرانس) کند. ذکر این نکته هم خارج از لطف نیست که عموما قانون آزادی اطلاعات در مورد سازمان های عمومی و دولتی وجود دارد بدین معنی که مثلا دانشگاه موظف است تمامی جزییات پرداخت های کارکنان و کمک هزینه سفرهای انان را لیست کرده و ان را در اختیار مرکز مربوطه قرار دهد که به اطلاع عموم مردم قرار داده شود. به عنوان مثال  براحتی می توان درامد کارکنان سازمان را از اینترنت چک کرد.

نکته مهم دیگر اینست که اصولا دانشگاه محیطی ایزوله شده و جدای از جامعه نیست. نه حصاری دور ان کشیده شده و نه نگهبانی رفت و امد افراد را کنترل می کند و از انها سوال و جواب می پرسد. هر کس می تواند وارد کتابخانه دانشگاه شود و در ان مطالعه کند وتنها هنگام امانت گرفتن کتاب است که باید کارت کتابخانه را اسکن کند. البته درهای ورودی ساختمان دپارتمان ها و اتاق ها، برای حفاظت از وسایل شخصی و ابزار تحقیقاتی، دارای قفل رمزی هستند و پس از ساعات کاری برای ورود و خروج نیاز به اسکن کارت یا وارد کردن رمز و یا کلید می باشد. عموما دانشگاه انچنان با جامعه مخلوط شده که حد و مرز ان مشخص نیست و با قدم زدن در سطح شهر معمولا از کنار دانشکده های مختلف نیز عبور می کنید‌. بسیاری شهرها مخصوصا در امریکا شهرهای دانشجویی محسوب می شوند بدین معنی که جمعیت عمده شهر را دانشجویان، محققان و کارکنان دانشگاه تشکیل می دهند. لذا در تعطیلات بین ترم که بسیاری از دانشجویان به شهرها و کشورهای خود سفر می کنند، محیط شهر بسیار ارام و خلوت می شود. در کنار آن مدیریتنیز  بسیار نزدیک و همراه سازمان است بدین معنی که عموما رییس سازمان در اتاقی کنار اتاق سایرین مشغول بکار بوده و در اتاقش هم باز است و ریاست هیچ برتری خاصی برایش ایجاد نمی کند جز اینکه کارش مدیریت صحیح است و در قبال انجام درست ان مسوول است. شخصا سیستمی که مدیران در ایران براه انداخته اند را اینجا به هیچ وجه ندیدم که مثلا در فلان سازمان بخشی خاصی به نام بخش ریاست سازمان شکل گرفته باشد با در اصلی شیشه ای و منشی ای که اتاقش از اتاق کارکنان عادی بزرگتر است، چه رسد به اتاق مدیر، و مدبر یا رییسی که عموما دیده نمی شود و دایما مشغول جلسه است و برای خود امتیازات و احترامات خاص قایل شده و ..‌.! به جرات می توان گفت عمده مشکلات مملکت ما با درست کردن این روال مدیریتی اصلاح می شود. روشی که شاید کپی کردنش از غرب، بر خلاف بسیاری غرب گرایی ها، بسیار مفید باشد.

اخلاق مهندسی

یکی از مسابل بسیار مثبت نظام مهندسی در کانادا، علیرغم بوروکراسی حاکم بر ان، لزوم مطالعه قوانین و اصول اخلاق مهندسی انجاست برای قبولی در امتحان نظام مهندسی و گرفتن اجازه برای استفاده از عنوان مهندسی در کار. ترجمه دقیق و اموزش کامل کتابPractice and Ethics Canadian Professional Engineering and Geoscience: نوشته Gordon Andrews می تواند کمک فراوانی به بالا بردن درک مسایل اخلاقی در امور مهندسی و در زندگی مدرن فراهم می کند. لازم بذکر است که رعایت این اصول برای مهندسان در کانادا اجباری بوده و در صورت تخطی ممکن است اجازه کارشان از طرف سازمان نظام مهندسی باطل گردد. از ویژگی های مهم این اصول اخلاقی تناسب ان با شرایط زمانی  و مکانی، دستوراتی شفاف بدون نیاز به تقسیم بندی شرایط بر اساس نیات افراد، و ارایه راهکارها در قالب مثال های کاربردی می باشد. 

دیدگاه‌ها   

0 #493 AVAvqwhvier 1397-02-04 05:59
viagra 50mg online canadian

online viagra
online canadian viagra

buy canadian viagra
نقل قول کردن
0 #492 Gregoryweick 1397-02-04 05:43
Energy Slim – это эксклюзивная революционная линейка продуктов для похудения.
نقل قول کردن
0 #491 Darylguags 1397-02-04 03:09
If you need to look some of the hardest and highly exclusive videos xxx hd with simple click, then you need visit nudevista.pro lesbian porn tube portal. Here at nudevista.pro mobile porn tube you will find hot free sex videos online and tons of stunning porn stars, all available and always on duty for the best xxx action.
نقل قول کردن
0 #490 AVAvqwhvier 1397-02-04 02:35
viagra online canadian

canadian viagra prices
canadian pharmacy for generic viagra

generic viagra online
نقل قول کردن
0 #489 Marthaagimi 1397-02-03 18:55
kasino
slot online
online casino games
casinos online
نقل قول کردن
0 #488 JaizeSwine 1397-02-03 18:05
viagra 10mg our newest member
http://viagrawithoutdoctorstore.com - viagra without doctor
viagra soft tab
viagra without a doctor
- viagra 20 mg street value replies
viagra rezeptfrei
نقل قول کردن
0 #487 DavidRef 1397-02-03 16:50
история моды - модницы, мужской стиль.
نقل قول کردن
0 #486 AVAvqwhvier 1397-02-03 16:44
canadian pharmacy viagra price

natural viagra new zealand

canadian discount viagra

canadian viagra 5mg
نقل قول کردن
0 #485 AVAvqwhvier 1397-02-03 13:44
viagra online canadian pharmacy reviews

buy generic viagra
canadian pharmacy viagra virus

buy canadian viagra
نقل قول کردن
0 #484 Michaelstaws 1397-02-03 13:22
Tune in for some of the hardest and most needed fuck videos online by simply browsing pornmd.pro, the number one place where you can watch any type of cartoon porn videos your mind desires in seconds. The best porn stars, the finest swingers and many more, all available to rock your sexual fantasies with mind blowing amateur porn videos. Only hardest adult content in HD image and with the best options you can get, all for free at pornmd.pro, the only place to fulfill your fantasies in proper modes.
نقل قول کردن
0 #483 AVAvqwhvier 1397-02-03 11:15
canadian online generic viagra

canadian viagra prices
canadian pharmacy selling viagra

generic viagra online
نقل قول کردن
0 #482 JamesPoife 1397-02-03 01:10
If you prefer to watch some of the boss and extremely exclusive ver videos xxx with only click, then you must visit nimila.net best free porn tube portal. Here at nimila.net large porn tube you will find hard free porn clips online and thousands of stunning porn stars, all available and always on duty for the best porn experience.
نقل قول کردن
0 #481 MShinom 1397-02-02 22:08
Мобильный, выездной шиномонтаж в Москве и МО круглосуточно!
Мтс: +7(915)448-25-25
Мегафон: +7(495)908-97-71
Хранение шин.
Шиномонтажные работы. Переобувка шин. Снятие секреток. Ремонт проколов и порезов.
Выездной шиномонтаж 24 часа в Москве и МО.
Звоните!
نقل قول کردن
0 #480 JustinKed 1397-02-02 20:34
Конкуренцию стандартным петельным межкомнатным открывающимся конструкциям составляют более функциональные решения – сдвижные двери. Они так же включают в себя полотна из древесины или иного материала, вот только главные элементы блока движутся по прямым линиям (направляющим) параллельно стене. Читайте об этом подробнее на сайте akro-spb.ru
نقل قول کردن
0 #479 WilliamAxoni 1397-02-02 17:13
купить элитные прокси - прокси серверные купить, прокси в одни руки россия москва.
نقل قول کردن
0 #478 MariePreat 1397-02-02 16:02
online casino
online casino real money
online casino slots
casino games slots
نقل قول کردن
0 #477 Prestonbix 1397-02-02 15:29
Tune in for some of the hottest and most needed porn videos online by simply surfing justporno.me, the number one place where you can see any kind of best porn videos your mind desires in seconds. The sexy porn stars, the finest latins and many more, all available to rock your sexual fantasia with mind blowing www xxx videos. Only hottest adult content in HD image and with the best options you can get, all for free at justporno.me, the only place to perform your dreams in proper modes.
نقل قول کردن
0 #476 Kevinowelm 1397-02-02 12:18
Dartma Tavan,Dartma Tavanlar Bakida,Azerbaycanda. Temir ve tikinti. Натяжные потолки в Баку Азербайджан +994 (55) 577-00-01 email: Купить натяжные потолки, Французские, Немецкие, Китайские, Глянцевые, Бесшовные, Матовый, Глянцевый, зеркальный, Сатиновый, Двухуровневый, Парящий, Одноуровневый потолок

Желающих зарабатывать Много, по нарастающей, в пассиве, без Копейки вложений, без знаний интернета или со знаниями, с уникальным продуктом для здоровья, известным во всем мире аналогом ламинина, но дешевле в 4 раза и более эффективным, без обязательных покупок, можно с приглашениями, а можно и абсолютно без приглашений, жду в скайпе evg7773
Звучит как сказка. Но таковым является на деле. Долго искал. Нашел.
Приглашаю.
نقل قول کردن
0 #475 AVAvqwhvier 1397-02-02 04:06
canadian viagra legit

generic viagra online
generic canadian viagra

online viagra
نقل قول کردن
0 #474 SIAvqrhrano 1397-02-02 02:52
Nicely put. Regards!
canadian pharmacy
canadian pharmacies shipping to usa
نقل قول کردن
0 #473 SIAvqrhrano 1397-02-01 23:58
Thanks a lot! Excellent stuff!
canadian pharmacies online
canadian pharmacies online
نقل قول کردن
0 #472 SIAvqrhrano 1397-02-01 21:08
You suggested it really well.
online pharmacies canada
online pharmacies canada
نقل قول کردن
0 #471 Roberttup 1397-02-01 20:24
Заработать через соц. сети 9 млн. рублей внеся 1 раз 9 usd или Абсолютно бесплатно

Dartma Tavan, Dartma Tavanlar Bakida, Azerbaycanda. Temir ve tikinti. Натяжные потолки в Баку Азербайджан +994 (55) 577-00-01 email: Купить натяжные потолки, Французские, Немецкие, Китайские, Глянцевые, Бесшовные, Матовый и др. цена,стоимость

В Любую страну Мира. Выгоднее всех. https://goo.gl/wE3s5n Звоните +994(55)577-00-01 А Вашей Клинике разве не нужны Новые Натяжные Стильные Потолки? Dartma Tavan,Dartma Tavanlar Bakida, Azerbaycanda. Temir ve tikinti. Натяжные потолки в Баку Азербайджан email: Купить натяжные потолки, Французские, Немецкие, Китайские, Глянцевые, Бесшовные, Матовый, Глянцевый, зеркальный, Сатиновый, Двухуровневый, Парящий, Фотопечать, Расчет стоимости, Одноуровневый потолок, Ткань для натяжного потолка, тканевые натяжные потолки, потолки бесшовные, монтаж и установка, дизайн,цена,стоимость
نقل قول کردن
0 #470 SIAvqrhrano 1397-02-01 17:54
Regards. Useful stuff!
online pharmacies canada
canadian pharmacies shipping to usa
نقل قول کردن
0 #469 SIAvqrhrano 1397-02-01 10:50
You actually mentioned that really well.
canadian pharmacies online
online pharmacies canada
نقل قول کردن
0 #468 Claudeinabe 1397-02-01 06:39
Последние новости строительства здесь distroy.ru
نقل قول کردن
0 #467 Georgeror 1397-02-01 04:57
неотразимый вебсайт Билеты ПДД
نقل قول کردن
0 #466 videodic 1397-02-01 02:33
http://videocontrol-nn.ru/ - веб камеры онлайн нижний новгород - http://videocontrol-nn.ru - videocontrol-nn.ru
نقل قول کردن
0 #465 Jasoncoecy 1397-01-31 18:45
Последние женские секретики здесь www.foto-volos.ru
نقل قول کردن
0 #464 PierzeSof 1397-01-31 14:51
viagra safety
http://viagrawithoutdoctorpharm.com - viagra without a doctor prescription usa
viagra 10 mg 4 tablet topics
viagra no prescription
- viagra information side effects last post
viagra commercials member list
نقل قول کردن
0 #463 Susanhoaft 1397-01-31 13:57
casinos online
online casino slots: http://casino24list.com/
online casino slots
online gambling casino
نقل قول کردن
0 #462 EverettTuh 1397-01-31 11:21
http://plus-mebel.ru - Офисная мебель - http://plus-mebel.ru - plus-mebel.ru
نقل قول کردن
0 #461 claudinejb3 1397-01-31 00:02
Updated contrive page:
http://marsha.projects.telrock.org
نقل قول کردن

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید